گفته است : در ميان ياران ما حافظتر از احمد بن حنبل نيست . عمرو بن محمّد ناقد مىگويد : هرگاه احمد در صحّت حديثى موافق من باشد ، اعتنا نمىكنم كه چه كسى با من مخالف است . شافعى گفته است : كسى را خردمندتر از احمد بن حنبل و سليمان بن داوود هاشمى نديدم . و ابن ابىحاتم گفته است : احمد در شناخت حديث صحيح و سقيم ، فهم كامل داشت . صالح بن احمد بن حنبل گفته است : پدرم گفت : « پنج بار حجّ گزاردم كه سه بار آن پياده بود و در يكى از آنها سى درهم انفاق كردم . » هيچ‌گاه نديدم كه پدرم انار و يا ميوهء ديگرى بخرد . او جز هندوانه‌اى كه با نان مىخورد و انگور و خرما ، هيچ نمىخريد و اوقات بسيارى ، نان و سركه مىخورد . پدرم ، آن گاه كه اسحاق بن راهويه « 1 » نوشتهء وى را بر عبداللَّه بن طاهر « 2 » خواند ، از نامه‌نگارى با او خوددارى كرد و گفت : « در اين صورت ، اين كتاب نزد من نبوده است . » بسا چيزى را كه مىخريديم ، از او پنهان مىكرديم ؛ مبادا كه سرزنشمان كند . ميمونى مىگويد : هيچ نمازگزارى را نديدم كه به نيكويى احمد ، نماز گزارد و همچون او از سنّتها پيروى كند . از حسين بن حسن رازى نقل شده كه گفته است : در مصر نزد بقّالى رفتم . مرا از احمد بن حنبل پرسيد ، گفتمش : از او حديث نوشته‌ام . پس بهاى كالا را از من نستاند و گفت : از هر كه احمد بن حنبل را بشناسد ، بهايى دريافت نمىكنم . قتيبة و ابوحاتم گفته‌اند : هر گاه ديدى كسى احمد را دوست مىدارد ، بدان كه وى صاحب سنّتى است . ابراهيم بن حارث ، فرزند عبادة بن صامت مىگويد : هنگامى كه احمد بن حنبل

--> ( 1 ) . ابويعقوب ، اسحاق بن مخلّد حنظلى تميمى مروزى ( 161 - 238 ) در عصر خود ، دانشمند خراسان‌بود . وى در مرو مىزيست . احمد بن حنبل ، بخارى ، مسلم ، ترمذى ، نسائى و ديگران ، از او حديث فرا گرفته‌اند . ( الاعلام 1 / 292 ) ( مترجم ) ( 2 ) . ابوالعبّاس ، عبداللَّه بن طاهر بن حسين خُزاعى ( 182 - 230 ) از پر آوازه‌ترين واليان روزگار خلافت عبّاسيان است . وى از جانب مأمون ، حكمران خراسان بوده است . ( الاعلام 4 / 93 ) ( مترجم )